OAR

Definicja anatomiczna

Granice

Uwagi

Pęcherz moczowy

Dzieli się na kopułę, podstawę, ściany boczne i przednią, trójkąt pęcherza oraz szyję pęcherza.

Po prostatektomii szyja pęcherza i trójkąt ulegają skróceniu, a sam pęcherz przemieszcza się ku dołowi, w wyniku wykonania zespolenia pęcherzowo-cewkowego (VUA).

Pęcherz powinien obejmować szyję pęcherza oraz trójkąt pęcherza, w konturowaniu należy wykluczyć moczowody oraz zespolenie pęcherzowo-cewkowe (VUA).

Trójkąt pęcherza moczowego

Trójkąt pęcherza znajduje się w tylnej części pęcherza, ma kształt trójkąta. Jego granice wyznaczają boczne ujścia moczowodów oraz dystalnie szyja pęcherza

Górna granica: miejsce ujścia moczowodów do pęcherza

Dolna granica: poziom, na którym widoczne staje się zespolenie pęcherzowo-cewkowe (VUA)

Trójkąt pęcherza w całości wchodzi w skład objętości klinicznej  (CTV) loży po prostacie. Ze względu na ryzyko  nawrotów miejscowych, jego oszczędzanie może zwiększać ryzyko niepowodzenia leczenia.

W przypadku SBRT (zarówno pierwotnego, jak i reirradjacji) nie ustalono jednoznacznych ograniczeń dawki dla trójkąta pęcherza.

Szyja pęcherza moczowego

Jest najniższą częścią pęcherza o stożkowatym kształcie. Od tyłu ograniczona jest przez powięź Denonvilliersa.

Ostateczny kształt i wysokość zależą od zastosowanej techniki chirurgicznej (oszczędzającej lub rekonstrukcyjnej).

Szyja pęcherza powinna obejmować całą stożkowatą dolną część pęcherza i kończyć się na poziomie początku zespolenia pęcherzowo-cewkowego (VUA).

Znaczenie ma dokładne wyznaczenie tej struktury, ponieważ pełni istotną rolę w kontroli mikcji, jak i w potencjalnej toksyczności popromiennej

Duża część szyi pęcherza znajduje się w obrębie objętości docelowej (CTV) loży po prostacie.

Możliwość ograniczenia przedniej granicy CTV (okolica przestrzeni Retziusa), może prowadzić do częściowego oszczędzenia szyi pęcherza oraz struktur więzadłowych.

Zespolenie pęcherzowo-cewkowe (VUA)

Znajduje się pomiędzy szyją pęcherza a cewką błoniastą. Odpowiada najbardziej dystalnej części szyi pęcherza Ma około 5 mm długości.

Początek: pierwszy przekrój, gdzie widoczny jest pierścień włóknienia

Koniec: ostatni przekrój, gdzie widoczny jest światło dróg moczowych (mocz). Do objętości należy włączyć cały pierścień włóknienia. Część badań uwzględnia VUA w obrębie konturowej cewki moczowej.

VUA jest kluczową strukturą w radioterapii loży po prostacie, ze względu na najczęstsze miejsce nawrotu miejscowego. Jednocześnie jest obszarem wysokiego ryzyka zwężeń.

Cewka moczowa błoniasta (membranous urethra)

Po wykonaniu VUA cewka błoniasta zostaje przemieszczona ku górze, z czasem stopniowo wraca do swojej pierwotnej pozycji

Górna: pierwszy przekrój, w którym nie widać już moczu w drogach moczowych

Dolna: poziom, na którym widoczna staje się opuszka prącia

Ograniczenie dawki lub unikanie „hot spotów” w tej okolicy może zmniejszać ryzyko nietrzymania moczu po radioterapii.

Zwieracz zewnętrzny prążkowany 

Zwieracz prążkowany ma kształt przypominający literę „omega”, jego część przednia jest grubsza niż tylna.

mięśnie gładkie i prążkowane otaczające cewkę błoniastą oraz tkanki łącznotkankowe podporowe. Mięśnie gładkie są zwykle usuwane podczas radykalnej prostatektomii.

Bocznie: mięśnie dźwigacze odbytu

Dolnie: poziom cewki błoniastej (ten sam, w którym widoczna staje się opuszka prącia)